De Iraanse regering heeft op 8 januari een vrijwel totale internet- en telefoonuitval opgelegd, waardoor ruim 90 miljoen mensen van de buitenwereld zijn afgesloten. Deze digitale duisternis volgde op wijdverbreide protesten tegen de regering, aangewakkerd door economische tegenspoed en de roep om regimeverandering. Hoewel de regering sommige diensten gedeeltelijk heeft hersteld, blijven veel Iraniërs op hun hoede voor toezicht en zijn ze niet in staat internationaal verbinding te maken. Te midden van deze repressie is de Starlink-satellietinternetdienst van Elon Musk een cruciale levensader geworden, die communicatie mogelijk maakt ondanks criminalisering door de Iraanse autoriteiten.
De strijd om connectiviteit in Iran
De protesten, die eind december begonnen, werden aangewakkerd door een instortende economie: de Iraanse rial is nu de minst waardevolle munt ter wereld en de inflatie bedraagt meer dan 40%. De reactie van de regering was wreed; Uit rapporten van het in de VS gevestigde Human Rights Activists News Agency blijkt dat ruim 18.000 demonstranten zijn gearresteerd, terwijl het dodental varieert van minstens 2.600 tot ruim 20.000.
Onder deze omstandigheden biedt Starlink een essentiële, zij het riskante, verbinding. SpaceX heeft gratis toegang geboden aan tienduizenden Iraanse gebruikers. De overheid blokkeert echter actief signalen en jaagt op degenen die de dienst gebruiken, waardoor gebruikers gedwongen worden clandestien te opereren.
Ondanks deze inspanningen hebben activisten ongeveer 50.000 Starlink-terminals Iran binnengesmokkeld. Ontwikkelaars hebben zelfs tools ontwikkeld om verbindingen buiten individuele apparaten te delen, waardoor de toegang wordt vergroot waar dat het meest nodig is.
Satellieten als mensenrechtenkwestie
De situatie in Iran onderstreept een bredere trend: satellieten worden steeds belangrijker voor het documenteren van en reageren op humanitaire crises. Bij gebrek aan toegang vanaf de grond of betrouwbare lokale rapportage leveren satellietbeelden en gegevens kritisch bewijs van wreedheden.
Zoals in november werd gemeld, was de Soedanese burgeroorlog vanuit de ruimte zichtbaar, waarbij satellietgegevens bloedvergieten onthulden te midden van een volledige communicatiestoring. Momenteel draaien er ongeveer 15.000 satellieten in een baan om de aarde, waarvan tweederde tot de Starlink-megaconstellatie van SpaceX behoort.
De bedreiging voor de ruimte-infrastructuur
De afhankelijkheid van satellieten is niet zonder risico. Het groeiende aantal satellieten in een lage baan om de aarde (LEO) – dat naar verwachting in 2040 de 560.000 zal overschrijden – vergroot de kans op botsingen. Een catastrofale reeks botsingen, bekend als het Kessler-syndroom, zou LEO onbruikbaar kunnen maken en essentiële technologieën zoals GPS, weermonitoring en satellietinternet kunnen verstoren.
SpaceX probeert dit risico te beperken door de hoogte van 4.400 satellieten te verlagen, maar het probleem blijft een dreigende dreiging. De VN erkent internettoegang als een mensenrecht, en het potentiële verlies van satellietinfrastructuur zou een onevenredige impact hebben op de 2,6 miljard mensen wereldwijd die geen connectiviteit hebben.
Uiteindelijk is het lot van satelliettechnologie verweven met ons vermogen om crises op aarde te monitoren en erop te reageren. Zonder deze technologieën dreigt de wereld in het ongewisse te blijven, niet in staat claims te verifiëren of menselijk lijden te documenteren.
